परिचयः:
अतीश् कड्वी, यः अतिविष इति अपि प्रसिद्धः, तिक्तस्वादेन विख्यातः आयुर्वेदिकः महत्त्वपूर्णः औषधिः अस्ति। चूर्णरूपेण, तस्य उपयोगः चूर्णेषु, कषायेषु, आयुर्वेदमिश्रणेषु च सुलभः। प्राचीनग्रन्थेषु तं सन्तुलनाय च जीवनीयं च औषधिं मन्यते।
अतीश् कड्वी चूर्णस्य लाभाः (फायदे):
- पारम्परिकमहत्त्वम्: आयुर्वेदे स्वास्थ्यसमर्थनाय पूज्यते।
- दोषसन्तुलनम्: परम्परया कफपित्तसन्तुलनसहितम्।
- आयुर्वेदिकसङ्ग्रहाः: चूर्णेषु कषायेषु च उपयोगः।
- तिक्तऔषधगुणः: तस्य तीव्रः कड्वी स्वादः अद्वितीयः।
- सांस्कृतिकमूल्यम्: महत्त्वपूर्णः पारम्परिकः औषधिः मन्यते।
अतीश् कड्वी चूर्णस्य उपयोगः (पारम्परिकविधयः):
- चूर्णरूपेण: मधु वा घृतेन आयुर्वेदानुसारं मिश्रितम्।
- कषायः (काढा): चूर्णं जले उष्णं पिब्यते।
- संयुक्ताः औषधाः: अक्सरं कुटकी, गिलोयः वा अन्यैः औषधिभिः सह संयोज्यते।
- आयुर्वेदमिश्रणानि: पारम्परिकस्वास्थ्याय चूर्णेषु सम्मिलितम्।
(सूचना: तस्य तीव्रतया कारणेन केवलं आयुर्वेदपर्यवेक्षणे सेवनीयम्।)
प्रश्नोत्तराणि:
प्रश्नः १। किम् अतीश् कड्वी चूर्णम्?
अतिविषस्य (Aconitum heterophyllum) मूलस्य चूर्णरूपम्।
प्रश्नः २। किमर्थं तं “कड्वी” इति कथ्यते?
तस्य विशिष्टतया तिक्तस्वादात्।
प्रश्नः ३। प्रतिदिनं सेवनाय सुरक्षितं वा?
आयुर्वेदमार्गदर्शनेन निर्दिष्टमात्रासु एव सेवनीयम्।
प्रश्नः ४। काः दोषाः सम्यक् कुर्वन्ति?
परम्परया कफपित्तसन्तुलनसहितम्।
प्रश्नः ५। आयुर्वेदे कथं उपयोगः?
चूर्णेषु, कषायेषु, चान्येषु पारम्परिकेषु संयोजनेषु च।
अन्यनामानि:
- अतीश् कड्वी चूर्णम्
- अतिविषः चूर्णम्
- अतीशः चूर्णम्
- अतिविषः चूर्णः
- अकोनिटम् हेटेरोफिल्लुम् चूर्णम्
0 टिप्पणयः