स्वगृहीताः आयुर्वेदिकाः औषधाः

स्वगृहीतौ औषधीयौ जड़ीबूटीयौ च पारम्परिकप्रयोगाः जुफस्य (हिस्सोपसः औषधीयः)
जुफा, अथवा पवित्रः औषधः, दीर्घकालं तस्य सुखदगन्धेन च प्राकृतिकस्वास्थ्यलाभेन च पूजितः अस्ति। आयुर्वेदे यूनानीचिकित्सायां च परम्परया प्रयुज्यते, शुद्धिकरणं विश्रान्तिं च अन्तःसमताम् च समर्थयति। अत्र किञ्चित् सरलानि मार्गाणि सन्ति येन गृहस्थे... अधिकं पठतु...
यशादस्य (जस्तस्य) पारम्परिकाः आयुर्वेदिकाः च उपयोगाः
यशदः इति आयुर्वेदे विख्यातः ताम्रधातुः चूर्णः शताब्दीनि परम्परया प्राचीनविधिषु उपयुज्यते। स समतोलता, पुनरुत्थानं, च शक्तिं समर्थयति इति ज्ञायते। कच्चः यशदः प्रत्यक्षं न प्रयुज्यते, परं शुद्धीकृतं यशदभस्मं च तस्य सूत्राणि च... अधिकं पठतु...
पारम्परिकाः आयुर्वेदिकाः उपयोगाः च उपचाराः यस्मिन् ताम्रधातुः (यशाद / जस्त) सम्मिलन्ति
यशदः, अथवा यशद, आयुर्वेदे पुनरुत्थानात्मकं च पुनर्निर्माणात्मकं च गुणैः प्रतिष्ठितः एकः प्रमुखः धातुः अस्ति। कच्चः यशदः प्रत्यक्षं न खाद्यते, तस्य शुद्धरूपं (यशदभस्म) चिरकालाद् आयुर्वेदिकेषु औषधिषु जीवशक्तिं च अन्तःसामञ्जस्यं च समर्थयन्ति। अधिकं पठतु...
पारम्परिकाः आयुर्वेदिकाः उपयोगाः च पिच्छलस्य पीतस्य सङ्ख्यायाः (सोमल सङ्ख्या) निर्माणविधयः
पीतपिला संख्या नाम एकः महत्वपूर्णः रसायनशास्त्रीयः खनिजः अस्ति यः आयुर्वेदे शताब्दीनि उपयोगः कृतः। तस्य शक्तिशालिनः गुणाः प्रसिद्धाः सन्ति किन्तु सदैव प्रयोगपूर्वं शुद्धीकरणं कर्तव्यं। परम्परया तेन औषधीयसामग्रीभिः सह संयोज्य सुरक्षितानि, शक्तिमन्ति... अधिकं पठतु...
स्वगृहीताः आयुर्वेदिकाः औषधाः पीतसरसोनस्य बीजानि उपयुज्य। (पीली सरसों)
पीतसरसोनबीजानि, अथवा पीली सरसोन, भारतस्य गृहेषु पाककर्मणि च आरोग्यसाधने च प्राचीनकालात् उपयुज्यन्ते। स्वादिष्टमसालादेव सन्ति, किन्तु आयुर्वेदे तेषां स्वाभाविकतापजनकप्रेरकगुणैः महत्त्वपूर्णं स्थानं अस्ति। अधिकं पठतु...
यशद्भस्म (जसद्भस्म) उपयुज्य पारम्परिकाः आयुर्वेदिकाः औषधाः
यशद्भस्मः आयुर्वेदे सहस्राणि वर्षाणि बलस्य, शक्तेः, च समतोलस्य च समर्थनाय प्रयुज्यते। विशेषज्ञपर्यवेक्षणेऽधीनः गृहस्वास्थ्यक्रमेषु तस्य समावेशः साध्यते। अधिकं पठतु...
स्वगृहीताः आयुर्वेदिकाः औषधयः श्वेतमरीचिकया सह (श्वेतमरीचिका / पिप्पलीकृष्णा) उपयोगेन
श्वेतमरीचः, यस्य नाम सफेद मिर्च् इति, एकः शक्तिमान् आयुर्वेदिकः मसालः यः सुलभतया प्रतिदिनस्य गृहेषु औषधेषु योजनीयः। सः परम्परया उष्णता, समता च धारयितुं, पाचनं च स्वाभाविकतया समर्थयितुं प्रयुज्यते। अधिकं पठतु...
श्वेतकौडि (सफेद कौडि) इति पारम्परिकगृहोपचाराः सौभाग्यसंपदाय च उपयोगाः
श्वेतः कौडिः, अथवा श्वेतकौडिः, दीर्घकालं भारतीयगृहेषु शुभस्पन्दनानां समृद्धेः च संवर्धनाय अङ्गीकृतः अस्ति। तस्य सौन्दर्येण परं, आयुर्वेदे वास्तुशास्त्रे च गम्भीरः पारम्परिकः अर्थः वर्तते। यथावत् उपयुज्यते चेत्, तेन गृहस्य वातावरणे शान्तिः रक्षणञ्च... अधिकं पठतु...
स्वगृहीताः आयुर्वेदिकाः औषधयः च श्वेतगुन्जस्य (श्वेतचिर्म्यः) संस्कारोपयोगाः च
श्वेतगुञ्जः (Abrus precatorius) भारतस्य परम्परायाम् आयुर्वेदे च शताब्दीनि अंशः अस्ति। तस्य श्वेतबीजानि पवित्रतायाः संस्कारार्थं च शान्तेः समतुल्यत्वस्य च प्रतीकत्वेन प्रसिद्धानि। यदा सम्यक् पवित्रीकृताः स्युः, तदा गुञ्जः पारम्परिकेषु आयुर्वेदिकेषु विशेषज्ञैः कृतेषु... अधिकं पठतु...
श्वेतपुष्पकुन्दरस्य (श्वेतगुडहल् / जसवन्द्) चूर्णेन त्रयः सरलाः उपायाः
श्वेतपुष्पकमलचूर्णं दीर्घकालपरम्परया गृहेषु औषधोपचारेषु उपयुज्यते। केचन सरलाः प्रभावशालिनः च उपायाः तस्य केशेषु, त्वचायाम्, च आरोग्ये उपयोगाय सन्ति। अधिकं पठतु...
स्वगृहीताः आयुर्वेदिकाः औषधाः गोधूमकाष्ठचूर्णेन (व्हीटग्रास पाउडर) उपयोगेन
गोधूमतृणचूर्णः गृहस्वास्थ्यक्रमेषु समावेशाय सुलभतमः आयुर्वेदीयः सुपोषकः अस्ति। तस्य स्वाभाविकगुणाः स्नेहपेयेषु, पेयेषु च साधुषु औषधेषु च उपयुक्ताः यैः शक्तिवर्धनं, जलसंवर्धनं, च समतोलता च साध्यते। अधिकं पठतु...
स्वगृहीताः आयुर्वेदिकाः औषधाः श्वेताभ्रकस्य उपयोगेन (श्वेतमिका / सफेदाभ्रक)
श्वेताभ्रकः, अथवा श्वेताभ्रकः, एकः अद्वितीयः प्राकृतिकः खनिजः यः विविधेषु आयुर्वेदिकेषु सिद्धिषु समतोलं च पुनरुत्थानं च प्रवर्धयितुं प्रयुज्यते। यद्यपि कच्चः अभ्रकः प्रत्यक्षं न प्रयुज्यते, विशुद्धः अभ्रकः (अभ्रकभस्मः) बहुषु पारम्परिकेषु गृहोपचारेषु च... अधिकं पठतु...
स्वगृहीताः आयुर्वेदिकाः औषधाः तरबूजबीजानि उपयुज्यन्ते (तरबूजस्य बीजानि)
तरबूजस्य बीजानि, यानि तरबूज के बीज इति अपि कथ्यन्ते, शताब्दीनि आयुर्वेदस्य परम्परायाम् अंशानि अभवन्। एते पोषणसम्पन्नानि बीजानि सरलैः गृहेषु औषधैः च पाकविधिभिः च उपयोगेन बलस्य, जलधारणस्य च समतोलस्य च समर्थनाय... अधिकं पठतु...
स्वगृहीताः आयुर्वेदिकाः औषधाः विलयातिकिकारस्य (इरिमेद् / मधुरकटकस्य) उपयोगेन
विल्यति किकरः, यस्य नाम इरिमेद् अथवा मधुरकटकः अपि अस्ति, आयुर्वेदे दीर्घकालं जीवशक्त्यै च समतायै च गृहोपचारेषु उपयुज्यते। अस्य वृक्षस्य छालाऽश्च दारु च स्वाभाविकगुणैः युक्ताः सन्ति, यान् साधारणेषु पारम्परिकेषु सिद्धिषु स्वास्थ्यसंरक्षणाय... अधिकं पठतु...
स्वगृहीताः आयुर्वेदिकाः औषधाः विजयसारचूर्णेन सह (मलबारकिणो) उपयोगाः
विजयसारचूर्णः, अथवा मलबारकिणो, आयुर्वेदस्य पारम्परिकस्वास्थ्योपचारेषु शताब्दीनि युक्तः काष्ठचूर्णः अस्ति। तस्य स्वाभाविकशुद्धिकारकगुणाः भूमिमूलकप्रभावश्च प्रसिद्धाः सन्ति। एते सरलाः गृहेषु उपचारेण विजयसारस्य लाभाः प्रतिदिनस्वास्थ्यक्रमेषु आनयन्ति। अधिकं पठतु...
स्वगृहीताः आयुर्वेदिकाः औषधयः विजयसारस्य उपयोगेन (मलबारकिणो / प्टेरोकार्पस मार्सुपियम्)
विजयसारः, यस्य नाम मलबार् किनो अथवा भारतीय किनो वृक्षः इति अपि प्रसिद्धः, आयुर्वेदस्य बहुषु गृहेषु औषधेषु समताम् पुनरुत्थानं च समर्पयितुं प्रयुज्यते। विशेषज्ञस्य मार्गदर्शनेन यथावत् प्रयुक्तः चेत्, जीवशक्तिं च अन्तःसामञ्जस्यं च... अधिकं पठतु...
स्वगृहीताः आयुर्वेदिकाः औषधाः विधरलकटीचूर्णेन (हस्तिनादलतया) कृता:
विधरलक्टिपिष्टकं, यस्य नाम गजपर्णपिष्टकं अपि, आयुर्वेदस्य आरोग्यवर्धकं द्रव्यं यत् शक्तिं च शान्तिं च वर्धयति। एतत् साधु, पारम्परिके गृहेषु औषधेषु शरीरस्य पुनरुत्थानाय च समतोलस्य च रक्षणाय विशेषज्ञपर्यवेक्षणे उपयुज्यते। अधिकं पठतु...
स्वगृहीताः आयुर्वेदिकाः औषधयः विधरलकडि (गजपर्णी / अर्ग्यरेया नर्वोसा) उपयुज्य।
विधरलक्‌डि, अथवा गजवृन्दिका, पारम्परिकः आयुर्वेदिकः औषधः यः विविधेषु गृहेषु उपचारेषु बलस्य, शान्तेः, च समतोलस्य च संवर्धनाय प्रयुज्यते। एते सरलाः सिद्धयः आयुर्वेदस्य मार्गदर्शनेन प्राकृतिकपुनरुत्थानाय पीढिभ्यः पीढिषु उपयुज्यन्ते। अधिकं पठतु...
स्वगृहीताः आयुर्वेदिकाः औषधाः विदारिकन्दस्य श्वेतचूर्णेन सह (भारतीयकुद्जु) उपयोगेन
विदारिकन्दः, अथवा भारतीयरत्नकन्दः, दीर्घकालं आयुर्वेदगृहोपचारेषु बलवर्धनाय च पुनरुत्थानाय च प्रयुज्यते। तस्य शीतलस्वादु पोषणात्मकस्वभावेन, विशेषज्ञपरामर्शेण उपयुज्यते चेत् जीवशक्तिं सम्यक् धारयति च समतोलं च स्थापयति। अधिकं पठतु...
स्वगृहीताः आयुर्वेदिकाः औषधाः विदारिकन्देन सह (श्वेतविदारिकन्दः / भारतीयकुद्जु) उपयोगेन
विदारिकन्दः, अथवा श्वेतविदारिकन्दः, एकः शक्तिमान् आयुर्वेदिकः मूलः यः पारम्परिकेषु गृहेषु औषधेषु प्राकृतिकजीवनशक्तेः पोषणस्य च कृते उपयुज्यते। तस्य शीतलत्वं च दृढीकरणं च तं विशेषज्ञपरामर्शेण प्रतिदिनस्वास्थ्यरक्षणे उपयुक्तं करोति। अधिकं पठतु...
स्वगृहीताः आयुर्वेदिकाः औषधाः विदलवणेन सह (प्राकृतिकं मणिहारि लवणम्)
विदलवणः अथवा मणिहारि लवणः प्राकृतिकः खनिजलवणः यः आयुर्वेदिकगृहोपचारेषु पाचनसुखाय, जलधारणाय, च समतोलाय परम्परया उपयुज्यते। विशेषज्ञपरामर्शेण यदा प्रयुज्यते तदा अन्यैः प्राकृतिकद्रव्यैः सह दैनिकस्वास्थ्याय संयोजनीयः भवति। अधिकं पठतु...
स्वगृहीताः आयुर्वेदिकाः औषधाः कुसुममूलैः सह (खुस् / वल) उपयोगाः
कुसुमः, खुस् वा वाल इति ख्यातः, शताब्दीनि आयुर्वेदपरम्परायाम् अंशः। तस्य शीतल, सुगन्धि, समतोलगुणैः सह विशेषज्ञमार्गदर्शनेन शान्ति, ताजगी, च जीवनीयं च गृहिणां उपायेषु उपयुज्यते। अधिकं पठतु...
स्वगृहीताः आयुर्वेदिकाः औषधाः वेखण्डचूर्णेन सह (गुडबच् / वचः)
वेखण्डचूर्णं वा गुडबचः सुगन्धितः आयुर्वेदिकः औषधीयः सः यः शान्ति, एकाग्रता, च स्वास्थ्यं समर्थयितुं गृहोपचारेषु बहुधा प्रयुज्यते। एते परम्परागताः उपायाः विशेषज्ञपर्यवेक्षणे पीढिभ्यः पीढिषु शरीरमनसौ प्राकृतिकतया ताजगीं दातुम् आचरिताः। अधिकं पठतु...
स्वगृहीताः आयुर्वेदिकाः औषधाः वातङ्कौरचूर्णेन (वटवृक्षपुष्पचूर्णेन) सह
वातङ्कौरचूर्णः प्राचीनः आयुर्वेदिकः औषधः यः पोषणाय पुनरुत्थानाय च उपयुज्यते। तस्य स्वाभाविकबलवर्धनगुणैः सह, सः सरलैः गृहेषु औषधैः ऊर्जा समतोलं च समर्थयितुं विशेषज्ञपरामर्शेण सेवनीयः। अधिकं पठतु...
स्वगृहीताः आयुर्वेदिकाः औषधाः वारुण्छालचूर्णस्य (वारुण्छालछालकण्टकस्य चूर्णम्) उपयोगेन
वरुण्छालचूर्णः (वरुणतण्डुलकः) प्राचीनः आयुर्वेदिकः औषधः यः शुद्धिकरणं च समतोलं च प्रवर्धयति इति विख्यातः। सः विशेषज्ञपरामर्शेण उपयुज्यते चेत्, तर्हि सः सरलैः प्राकृतिकैः गृहेषु औषधैः सह योनिमलिननस्य, शक्तेः, च अन्तःसमतोलस्य च समर्थनं... अधिकं पठतु...
स्वगृहीताः आयुर्वेदिकाः औषधाः वरुणचालस्य (क्रीटावेव नुर्वल) उपयोगेन
वरुणछालः, यः वरुणवृक्षस्य छालात् लब्धः अस्ति, आयुर्वेदे दीर्घकालं आतःशुद्ध्यै च आरोग्याय च उपयुज्यते। तं स्वदेशीयोपचारेषु विशेषज्ञस्य मार्गदर्शनेन प्राकृतिकसन्तुलनं च जीवशक्तिं च रक्षितुं सम्मिलयितुं शक्यते। अधिकं पठतु...
स्वगृहीताः आयुर्वेदिकाः औषधयः वारतिका भस्मस्य उपयोगेन
वराटिकं भस्मं, स्वाभाविकैः खनिजैः निर्मितं, प्राचीनं आयुर्वेदिकं द्रव्यम् यत् पुनरुत्थानाय च समतोलनाय च उपयुज्यते। विशेषज्ञपरामर्शेण यदा प्रयुज्यते, तदा स्वाभाविकैः द्रव्यैः सह मिश्र्य सरलानि प्रभावकारी गृहोपचाराणि सर्वाङ्गसुखाय सृजितुं शक्यन्ते। अधिकं पठतु...
स्वगृहीताः आयुर्वेदिकाः औषधाः वराहिकन्दचूर्णेन सह (आलुकः / दियोस्कोरेया कन्दफलम्)
वराहिकन्दचूर्णं आयुर्वेदे पोषणं बलवर्धनं च मूलं इति मूल्यीकृतम्। तद् विशेषज्ञपरामर्शेण गृहोपचारेषु ऊर्जा, धैर्यं च समतां च धारयितुं प्रयुज्यते। अधिकं पठतु...
स्वगृहीताः आयुर्वेदिकाः औषधयः वराहिकन्देन सह (आलुकः / दियोस्कोरिया कन्दफलः) उपयोगेन
वराहिकन्दः, आयुर्वेदीयः जङ्गलशाकः, पारम्परिकरूपेण गृहे बलवर्धनाय, पोषणाय च समतोलनाय च प्रयुज्यते। तस्य स्वाभाविकं शीतलकरणं च पुनरुत्थानगुणं च विशेषज्ञपरामर्शेण साधारणगृहोपचारेषु सम्मिलितुं शक्यते। अधिकं पठतु...
स्वगृहीताः आयुर्वेदिकाः औषधाः वंशलोचनचूर्णेन (वटविल्वसिलिका) सह
वंशलोचनचूर्णः, अथवा वटवृक्षसारः, पारम्परिके आयुर्वेदिके गृहोपचारेषु स्वाभाविकशीतलीकरणाय, बलवर्धनाय च समतोलनाय च अंशः आसीत्। एते सरलतया सिद्धयितव्याः औषधाः विशेषज्ञपरामर्शेण प्रतिदिनचर्यायां समाविष्टाः स्युः। अधिकं पठतु...
स्वगृहीताः आयुर्वेदिकाः औषधाः वंशलोचनस्य (वटवस्त्रस्य / ताबशीरसः) उपयोगेन
वंशलोचनः (वटसारः) प्राकृतिकसिलिकायाः समृद्धः कालपरिक्षितः आयुर्वेदिकः द्रव्यः अस्ति। सः प्रायः साधु गृहोपचारेषु बलप्रदानाय, शीतलीकरणाय, पुनरुत्थानाय च विशेषज्ञपरामर्शेण उपयुज्यते। अधिकं पठतु...
स्वगृहीताः आयुर्वेदिकाः औषधाः वलचूर्णेन (कुसुममूलचूर्णेन) सह
वलचूर्णं, खुस् इति वा वेतिवेर् चूर्ण इति प्रसिद्धं, शीतलीकरणाय पुनरुत्थानाय च कालपरिक्षितं आयुर्वेदिकं औषधं अस्ति। त्वचायाः ताजगीं, विश्रान्तिं, समतां च प्रवर्धयितुं सरलानि गृहेषु औषधानि तस्मिन् सुलभतया योजयितुं शक्यते। अधिकं पठतु...
स्वगृहीताः आयुर्वेदिकाः औषधाः वैक्रान्तभस्मसहिताः – बलाय च ऊर्जा च कृते
वैक्रान्तभस्मः आयुर्वेदे दीर्घजीवनाय शरीरबलसमर्थनाय च उपयोगः कृतः। विशेषज्ञपरामर्शेण यदा प्रयुज्यते, तदा सः सामान्ये पारम्परिके गृहोपचारेषु संयोज्य समग्रस्वास्थ्यस्य समर्थनं कर्तुं शक्नोति। अधिकं पठतु...
परम्परागताः च स्वगृहे कृताः च उपयोगाः उतङ्गनबीजस्य (उतिगनबीजानि / ब्लेफरिस् एदुलिस्)
उतङ्गनबीजः भारतीयपरम्परागतगृहाणां पीढिभ्यः अंशः अस्ति। स्वाभाविकशीतलपोषकस्वभावेन, सः सामान्यस्वास्थ्याय सरलगृहकृतानां औषधसङ्ग्रहाणां च उपयोगः क्रियते। अधिकं पठतु...
उषरस्य (रेवन् कड़क् / र्हेम् एमोडि) सह पारम्परिकगृहोपयोगाः च औषधप्रयोगाः
उषर रेवन् भारतस्य गृहेषु पीढिभ्यः पीढिषु विविधेषु आयुर्वेदिकेषु संयोजनेषु च सरलेषु गृहेषु कृतेषु सूत्रेषु च उपयुज्यते। अत्र किञ्चन पारम्परिकाः उपायाः यैः तस्य सामान्यस्वास्थ्याय उपयोगः कृतः। अधिकं पठतु...
स्वगृहीतोपचाराः च पारम्परिकप्रयोगाः उन्नबस्य (बेर् / जूजुब् / सिद्र् / अनब्)
उन्नब् अथवा बेर् इति फलम् पारम्परिकगृहेषु पोषणाय च समताय च बहुविधं उपयुज्यते। तत् स्वाभाविकं मधुरं, पोषकसम्पन्नं च गृहोपचारेषु सज्जीकर्तुं च सुलभम् अस्ति। अधिकं पठतु...
घृतकुम्भकण्टकपिष्टकस्य (हल्दी / हरिद्रा) स्वगृहे निर्मिताः औषधाः
हरिद्रा चूर्णः (हल्दी चूर्ण) कालातीतः पाकशालायाः द्रव्यं च गृहोपचारेषु विश्वसनीयं सहचरः च। त्वचोपचारात् आरोग्यपानपर्यन्तं, तस्य स्वाभाविकः सुवर्णस्पर्शः सर्वं औषधं प्रभावशालीं च ताजगीं च करोति। अधिकं पठतु...
स्वगृहीतोपचाराः हरिद्राङ्गुलिकया सह (हल्दी / कर्पूरकुम्भिका)
हरिद्रा अङ्गुलिः पीढिभ्यः भारतवर्षस्य प्रतिगृहं अङ्गीक्रियते — पाकशाला आवश्यकं च आरोग्यसाधनं च। सौन्दर्ये, पाके, वा शुद्धौ यदा प्रयुज्यते, हरिद्राया: उष्णः सुवर्णस्पर्शः स्वाभाविकं तेजः च जीवनीयं च आनयति। अधिकं पठतु...
स्वगृहीतोपचाराः च हरिद्राकन्दानां (हल्दी / कर्पूरकुम्भिका) उपयोगाः
हरिद्राकन्दाः, अथवा हल्दी कन्द, शताब्देभ्यः भारतीयगृहेषु सन्ति। सौन्दर्यकर्मसु प्रतिदिनस्वास्थ्यरक्षणे च, हरिद्रस्य सुवर्णस्पर्शः यत् यत्र योज्यते तत्र सर्वं शोभते। अत्र सरलाः सुरक्षिताः च मार्गाः सन्ति येन कच्चान् हरिद्राकन्दान् गृहे उपयुज्यते। अधिकं पठतु...
स्वगृहीतोपचाराः तुलसीपत्रेण (पवित्र तुलसी) – पारम्परिक आयुर्वेदिक उपयोगाः
तुलसीपत्रं भारतस्य गृहेषु बहुविधं औषधं अस्ति। तस्य सुखदं गन्धं च शुद्धिकरं स्वभावं च प्रतिदिनं गृहोपचाराय उपयुक्तं करोति। त्वचायै केशाय च आरोग्याय वा, तुलसीपत्रस्य उपस्थिति: प्रत्येके उपयोगे प्राकृतिकं जीवशक्तिं योजयति। अधिकं पठतु...
स्वगृहीतं पारम्परिकोपयोगाः च त्रिवङ्ग (त्रिबङ्ग) भस्मसहिताः चिकित्साः
त्रिवङ्गभस्मः आयुर्वेदरसायनशास्त्रे समताम् पुनरुत्थानं च समर्थयन् यौगिकः इति निर्दिष्टः। तस्य निर्माणं जटिलं सति, सिद्धत्रिवङ्गभस्मस्य लघु मात्राः कुशलपर्यवेक्षणे गृहस्थायुष्मभ्यः आयुर्वेदिकसन्निवेशेषु सुरक्षिततया उपयुज्यन्ते। अधिकं पठतु...
स्वगृहीतोपचाराः त्रिफलक्वाथस्य उपयोगेन भारदः (हरितकी, बिभीतकी, आम्ला)
त्रिफलक्वाथ् भारदः केवलं औषधरसः नास्ति — सः पारम्परिकः आयुर्वेदिकः उपायः यः पीढिभ्यः गृहेषु उपयुज्यते। शुद्धिकरपानानि तः पुनरुत्थानं कर्तुं केशचर्मपुटानि च, एषः बहुविधः औषधसङ्ग्रहः बहूनि सुरक्षितानि प्रभावशालिनि उपयोगानि अस्ति। अधिकं पठतु...
स्वगृहीतोपचाराः च त्रिफलचूर्णस्य सुरक्षितपरम्परागतप्रयोगाः
त्रिफलचूर्णः शताब्देषु गृहेषु बहुविधः औषधपिष्टकः अस्ति। तस्य अन्तःसङ्गोपनस्य कर्तव्यस्य अतिरिच्य, तदपि केशचर्मपुनरुत्थानार्थं सरलैः पारम्परिकैः उपायैः बहिः अपि प्रयुज्यते। अधिकं पठतु...
स्वगृहीतोपचाराः च त्रिफलस्य (हरितकी – बिभीतकी – आम्ला) पारम्परिकप्रयोगाः
त्रिफलं शताब्देभ्यः भारतीयगृहेषु अंशतया विद्यमानम् — न केवलं आरोग्यसङ्ग्रहेण, किन्तु त्वचायाः केशयोः च अन्तःसन्तुलनस्य च विविधेषु गृहेषु औषधेषु अपि उपयुज्यमानम्। अत्र किञ्चित् सरलानि, सुरक्षितानि, च पारम्परिकानि मार्गाः यैः तद् गृहे... अधिकं पठतु...
स्वगृहीतोपचाराः च पारम्परिकप्रयोगाः त्रिकटुपिष्टस्य (आर्द्रकस्य + मरीचस्य + पिप्पलीस्य)
त्रिकटु: शताब्देभ्यः भारतीयगृहेषु प्रमुखः, तस्य उष्णताम् समताम् च गुणाः प्रसिद्धाः। आयुर्वेदिकेषु औषधिषु पारम्परिकप्रयोगात् परं, त्रिकटु: पाचनाय, शक्त्यै च समग्रस्वास्थ्याय स्वगृहेषु औषधिषु अपि उपयुज्यते। अधिकं पठतु...
स्वगृहीतोपचाराः च पारम्परिकप्रयोगाः गोंडकतिरायाः (त्रागकन्थमञ्जसा / कथिलस्य)
गोंड कटिरः शताब्देभ्यः भारतीय-पार्श्वदेशीय-गृहाणां परम्परायाम् अंशः अस्ति। तस्य शीतलता पुनरुत्थानगुणाः प्रसिद्धाः, यत् तं ग्रीष्मकालीनपेयेषु गृहसौन्दर्योपचारेषु च उपयुक्तं करोति। अधिकं पठतु...
स्वगृहीतोपचाराः च औषधिमिश्रणानि मुइरापुआमण्टकस्य उपयोगेन
मुइर पुआमा नामकं वनस्पतिं प्राकृतिकशक्तिवर्धकपेयेषु पीढिभ्यः उपयोगिता अस्ति। अत्र तस्य बहुविधशक्तिम् प्राकृतिकशक्तिम् च प्रकाशयन्ति केचन सरलाः पारम्परिकशैलीनः स्वगृहे कृताः औषधप्रयोगाः सन्ति। अधिकं पठतु...
स्वगृहीतोपचाराः च पारम्परिकप्रयोगाः तुद्रीलालबीजानां (तुद्री लाल बीज / लेपिडियम् इबेरीस्)
तोद्री रक्तबीजानि दीर्घकालं भारतीयगृहेषु तेषां पारम्परिकसारसारिण्यां च प्राकृतिकस्वास्थ्यसङ्ग्रहेषु च महत्त्वेन पूजितानि। अत्र किञ्चित् सरलानि, सुरक्षितानि, प्रभावकारी च गृहस्थे तान् उपयुज्य विधयः सन्ति। अधिकं पठतु...
स्वगृहीतोपचाराः च अजमोदस्य (अजवाइन के फूल / थाइमस् वल्गारिस्) प्राकृतिकोपयोगाः
जुष्टकः दीर्घकालं पाकशालायाः च आरोग्यसाधनस्य च आवश्यकः, सुवासस्य, शुद्धस्य च बहुविधत्वस्य च ज्ञातः। सरलैः औषधचायैः सुगन्धिततेलैश्च सह, सः प्राकृतिकसुखाय ताजगी च साधयितुं पारम्परिकगृहोपचारेषु उपयोगः प्राप्नोति। अधिकं पठतु...
स्वगृहीतोपचाराः च तेसुपिष्टस्य (पलाशफूलस्य / केसुदस्य / बुटेया मोनोस्पर्मस्य) प्राकृतिकप्रयोगाः
तेसु चूर्णः भारतीयगृहेषु शताब्देभ्यः प्रियः स्वाभाविकः पदार्थः आसीत्। तस्य ताजगीयुक्ताः गुणाः च जीवंतवर्णः च साधूनि पारम्परिकानि औषधानि येषां माध्यमेन स्वाभाविकसौन्दर्यं च शुद्धता च प्रवर्ध्यन्ते, तेषां कृते उपयुक्तः अस्ति। अधिकं पठतु...