पुष्पाणां स्वास्थ्यलाभाः काः सन्ति?

गुलाबाः सौन्दर्यस्य प्रेमस्य च प्रतीकाः सन्ति। गुलाबस्य गन्धः शान्तिदायकः कामोद्रेकः च भवति, किन्तु गुलाबाः केवलं सुन्दराः न सन्ति, पुष्पाणि, तैलं, जलं च ये गुलाबात् निष्कासितानि सन्ति, तेषां बहूनि लाभानि सन्ति।

एते गुलाबानां दश स्वास्थ्यलाभाः सन्ति-

1.वज्रलाघवः-

एषः चयापचयं सुधारयति च शरीरात् विषाणीनां निष्कासनं सहायति, अतः वज्रलाघवाय साहाय्यं करोति।

2.विटामिन्-सी -

गुलाबफलवृक्षः विटामिन्-सी-स्य उत्कृष्टः स्रोतः अस्ति – यद्यपि पुष्पाणि सङ्गृह्य शुष्कीकृतानि तदा तस्य मात्रा न्यूनतया भवति, तथापि लाभदायकः परिमाणः तत्रास्ति। विटामिन्-सी त्वचाकोशान् मुक्तरैडिकल्‌भ्यः रक्षति ये त्वचावृद्धेः लक्षणानि जनयन्ति, तथा कोलेजनस्य उत्पादनं वर्धयित्वा प्रतिकारं करोति।

3.कण्ठशूलः-

एषः कण्ठशूलं निवारयितुं प्रतिजैविकविषाणुनाशकगुणैः साहाय्यं करोति।

उपायः:

दश-पञ्चदश ताजान् गुलाबपुष्पान् उष्णजलस्य पात्रे योजयित्वा जलं गुलाबीवर्णं प्राप्तं पर्यन्तं प्रतीक्षां कुर्यात्। एतस्मिन् द्रावणे मधु च दालचिनीचूर्णस्य च एकस्मिन् मुष्टिकायाः अंशः योजयितुं शक्यते। एषा चायः नियमितं (प्रातःकाले विशेषतः) पिबेत् यत् अतिरिक्तं स्थूलतां निवारयति।

4.त्वचासम्बन्धिन्याः समस्याः-

गुलाबजलम् संवेदनशीलत्वचायां चर्मक्लेशं निवारयति, तैलयुक्तत्वचां सम्यक् करोति, मृदुं च त्वचां टोनयति। उत्तमं संकोचनं स्यात् इति न केवलं, अपितु गाढशोधनं टोनरं च भवति, अतः त्वां स्वाभाविकं युवतरं दर्शयति। यतः गुलाबपुष्पाणि प्रतिजैविकविषाणुनाशकगुणैः युक्तानि सन्ति, ते त्वचां शान्तयन्ति, अतिव्यथां च ज्वरं च निवारयन्ति।

उपायः:

गुलाबजलस्य एकः स्पर्शः (विशेषतः त्वचापरिचर्यायाः अनन्तरम्) दीप्तिमन्तं प्रभावं ददाति च त्वचां पोषयति। तथापि, परिणामदर्शने नियमितं कर्तव्यं।

मूर्च्छारोगं चिकित्सयतु-

यदि त्वं मूर्च्छारोगे पीडितः असि च तस्य प्राकृतिकसहाय्यं अन्विष्यसि, तर्हि गुलाबजलं तव साहाय्यं करिष्यति। सः उत्तमः तैलनिरोधकः स्यान्न केवलं, अपितु गुलाबपुष्पाणि जीवाणुनाशकगुणैः युक्तानि सन्ति ये मूर्च्छारोगं शुष्कीकर्तुं साहाय्यं कुर्वन्ति। अपि च, फेनिल एथेनोल् इति जीवाणुनाशकसंयोजकस्य उपस्थिति गुलाबजलं मूर्च्छारोगे प्रभावशालीं करोति।

• मूर्च्छारोगनिवारणम्-रात्रौ मेथिकस्य बीजानि किञ्चित् जले भिज्यन्ताम्, ततः गुलाबजलस्य संयोगेन सुकुमारं लेपनं कुर्यात्। तद् मुखे स्थापयित्वा विंशतिमिनिटपर्यन्तं स्थापयित्वा शीतगुलाबजलेन धावयतु।
• तैलयुक्तचर्मरोगनिवारणम्-अर्धकपं गुलाबपुष्पपलाशानां मिंट्‌पुटस्य च द्वौ चमसौ निम्बूकस्य रसस्य च मिश्रयतु। एषः स्नानः अतितैलस्य अपसारणाय दोषाणां च निरोधाय साहाय्यं करोति। (यदि कश्चित् निम्बूकस्य रसस्य क्लेशं अनुभवति, तर्हि तं श्वेतविनेगरेण प्रतिस्थापयितुं शक्यते)।
• त्वचां जलयितुं उपायः-

1. गुलाबपुष्पपङ्क्तयः च दधिमास्कः: पुष्पपङ्क्तयः बेसनसहिताः, यः ग्रामफ्लौर् अथवा चणकफ्लौर् इति ज्ञायते, दधि च गुलाबजलं च सह मिश्र्य तिक्तपिष्टं कर्तुं। अन्येषां मास्कानां इव, तद् मुखे स्थाप्य, शुष्कं कृत्वा तदनन्तरं दुग्धेन स्नायेत्, ततः शीतलेन जलं च।
2. मधुगुलाबमास्कः: षट्-अष्ट पुष्पपङ्क्तयः एकघण्टकालं भिज्यन्ताम्, ततः तान् पात्रे वा मर्तकं मध्ये चूर्णीकृत्य। एकचषकं सादा दधि च एकचषकं कच्चा मधु च पुष्पपङ्क्तिभिः सह मिश्र्य, तद् मुखे स्थापयेत्। दश-पञ्चदश मिनिटपर्यन्तं मास्कं स्थाप्य, ततः स्नायेत्। यदि त्वचा तैलयुक्ता तर्हि लवणरसस्य अल्पं मिश्रणं कर्तुं शक्यते।

५.नेत्राणि-

द्रवस्वरूपेण गुलाबजलम् नेत्रस्रावस्य अंशरूपेण उपयोगं कृत्वा नेत्ररोगिणां हिताय उत्तमलाभं प्रदर्शितम् अस्ति।

६.घावाः-

गुलाबजलस्य जीवाणुनाशकगुणाः सन्ति, यत् तानि घावान् शीघ्रं रोगमुक्तान् कर्तुं, स्वच्छतां रक्षित्वा संक्रमणं च निवारयित्वा सहाय्यम् करोतु।

७.संक्रमणानि-

तस्य जीवाणुनाशकगुणैः च प्रतिरक्षातन्त्रे हिस्टामिनस्य स्रावं प्रेरयितुं शक्नोति इति कारणेन संक्रमणरक्षणे च उपचारणे च उपयोगी इति प्रदर्शितम् अस्ति।

८.मस्तिष्कः-

गुलाबजलवाष्पानां श्वासोपरं परम्परया मनोवृत्तेः सुधाराय प्रयुक्तः। द्रवः अपि मौखिकं सेवनं कर्तुं शक्यते।

अनुसन्धानैः प्रदर्शितम् यत् गुलाबजलस्य विषादनिवारकं च चिन्तानिवारकं च गुणाः सन्ति। तद् निद्रां प्रेरयितुं शक्नोति तथा औषधद्रव्यस्य डियाजेपाम् इव सम्मोहकं प्रभावं अपि वहति इति मन्यते।

एतेषां मध्ये मनोविकाराणां उपचाराय गुलाबजलस्य उपयोगः जातः।

• विषादः

• शोकः

• तनावः

• तनावः

९.शिरशूलाः-

यथा गुलाबजलस्य वाष्पान् श्वासयित्वा मनोवृत्तिः सुधीयते, तथैव तस्य तनावनिवारकाः प्रभावाः शिरशूलानां मिग्रेनश्चोपशमाय सहायकाः इति मन्यते।

गुलाबजलम् अरोमाथेरपीमध्ये दीर्घकालं प्रयुक्तम् अस्ति तथा तस्याः समानलाभाय वस्त्रे अपि लग्नं कृत्वा शिरोऽधः स्थापयितुं शक्यते।

१०.पाचनम्-

गुलाबजलं सेवनं च पाचनतन्त्रे लाभप्रदं स्यात् इति प्रदर्शितम् अस्ति। तत् पित्तस्रावं वर्धयति, यत् सामान्यशूलानां लक्षणानां, जठरशूलं च, उपशमनाय सहायकम् अस्ति।

स्रोतः-

http://ttps://www.nutrixia.in/

शुष्काः गुलाबपुष्पपङ्क्तयः / सूखी गुलाब की पंखुड़ियाँ /Sukhi Gulab Ki Pankhudi

गुलाबजलम् / गुलाब जल / Gulab Jal

स्वास्थ्यस्य गुलाबानां लाभाः काः सन्ति?

https://nutrixia.blog/2019/11/14/what-are-benefits-of-roses-on-health/