परिचयः:
रेशखट्मीमूलः आयुर्वेद्यूनानीगृहेषु दीर्घकालं सौम्यः औषधीयमूलः शीतलतां सुखं च वर्धयितुं प्रयुज्यते। अधोलिखितानि तस्याः तृणस्य पारम्परिकशिक्षणार्थकानि गृहप्रयोगाः सन्ति।
शीर्षपञ्च लाभाः:
- स्वाभाविकं शान्तिकरं च शीतलप्रभावं ददाति।
- अन्तःस्रावं पोषणं च धारयति।
- शरीरे उष्णताम् सम्यक् नियन्त्रयितुं पारम्परिकरूपेण प्रयुज्यते।
- पाचनसुखं च समता च वर्धयति।
- औषधसङ्ग्रहेषु सहायकः तृणः भवति।
पारम्परिकगृहोपचाराः (शैक्षिकोपयोगः):
1. औषधीयसिक्तिः:
एकचमसः रेशखट्मीमूलं उष्णजले ४–६ घण्टानि भिजयेत्। छन्नं कृत्वा मन्दं पिबेत् (विशारदस्य निर्देशानुसारम्)।*
2। औषधचायाः:
एकचमसः खट्मीमूलं द्वे कप्पे जलस्य १०–१५ निमेषपर्यन्तं उष्णीकृत्य औषधीयचायवत् पिबेत्।*
3. खट्मी मधुमिश्रणम्:
खट्मीमूलचूर्णं मधुना सह संयोज्य प्रतिदिनं अर्धचमसः सेवनं कुर्यात् सामान्यसुखाय।*
4. शीतलपिष्टम् (बाह्यप्रयोगः):
भिजितमूलं चूर्णीकृत्य बाह्यं शान्तये (पारम्परिकप्रयोगः एव) प्रयोजयेत्।*
5. खट्मी टॉनिक्:
सममात्राः खट्मी, मुलेठी (यष्टिमधु), च सौंफं संयोज्य सौम्यः औषधीयः टॉनिक् मिश्रणं कुर्यात्।*
*एते पारम्परिकाः संदर्भाः शिक्षणार्थं; न तु चिकित्सासूचनम्।
0 टिप्पणयः