अमर बेल (कुस्कुटा रिफ्लेक्सा) चूर्णस्य लाभाः / उपयोगाः च स्वगृहे कृताः औषधाः

अन्यनामानि: डोड्डर्, आकाशबेल्, दैत्यकेशः, प्रेमवृक्षः

अमरबेल्, यः सामान्यतः डोड्डर् अथवा कुस्कुत्त रिफ्लेक्सा इति ख्यातः, पारासितिकः वनस्पतिः यः पारंपरिके आयुर्वेदे व्यापकः उपयोगः अस्ति। तस्य चूर्णरूपेण बहूनि आरोग्यलाभानि सन्ति यानि सरलैः गृहिणैः औषधैः उपयुज्यन्ते।

1. केशवृद्धिं प्रवर्धयति

• लाभः: अमरबेल् चूर्णं केशमूलान् दृढीकुर्यात् केशवृद्धिं च प्रवर्धयति। केशपतनं च पित्तकं च न्यूनयित्वा केशान् आरोग्यमान् दीप्तिमान् च करोति।
• स्वगृहे निर्मितोपचारः:
  • अमरबेल् चूर्णस्य २ चमसाः नारिकेलतैलसहितं गाढं लेपं निर्मातुम्।
  • एतत् लेपं तव शिरसि केशेषु च योजयित्वा ३० निमेषपर्यन्तं स्थापयित्वा सौम्यशैम्पूनेन धौतुम्। उत्तमानि परिणामानि प्राप्तुम् द्विवारं सप्ताहे योजयेत्।

2. यकृत्स्वास्थ्यं समर्थयति

• लाभः: अमरबेल् चूर्णे यकृत् रक्षणगुणाः सन्ति यत् यकृत् विषशोधनं करोति तस्य च समग्रकार्यं समर्थयति।
• स्वगृहे निर्मितोपचारः:
  • अमरबेल् चूर्णस्य १ तिलकं तुष्णी जलेन मिश्र्य निम्बूकस्य रसस्य च किञ्चित् योजयेत्।
  • प्रत्येकं दिनं रिक्तपेटे एतत् मिश्रणं पिबेत् यत् यकृत् शुद्धिं करोति पाचनं च सुधारयति।

3. वज्रकर्षणे साहाय्यं करोति

• लाभः: अमरबेल् चूर्णं चयापचयं वर्धयित्वा स्थूलतां न्यूनयितुं साहाय्यं करोति।
• स्वगृहे निर्मितोपचारः:
  • अमरबेल् चूर्णस्य १ तिलकं मधुना च तुष्णी जलेन सह संयोजयेत्।
  • प्रत्येकं प्रातः भोजनात् पूर्वं एतत् मिश्रणं पिबेत् यत् चयापचयं वर्धयति च वज्रकर्षणाय साहाय्यं करोति।

4. त्वचास्वास्थ्यं सुधारयति

• लाभः: अमरबेल् चूर्णस्य प्रतिजीवाणुगुणाः वृद्धिव्याधीनां लक्षणान् न्यूनयन्ति त्वचायाः रूपं च सुधारयन्ति।
• स्वगृहे निर्मितोपचारः:
  • अमरबेल् चूर्णस्य १ चमसस्य दध्नः च गुलाबजलस्य च किञ्चित् बिन्दूनां सह मुखावरणं निर्मातुम्।
  • मुखे मुखावरणं योजयित्वा १५-२० निमेषपर्यन्तं स्थापयित्वा ततो सौम्यतापेन जलं धौतुम्। द्विवारं सप्ताहे योजयित्वा त्वचां दीप्तिमन्तां करोति।

5. संधिवेदनं निवारयति

• लाभः: अमरबेल् चूर्णे संधिवेदनं च शोथं च निवारयितुं शूलनिवारकगुणाः सन्ति।
• स्वगृहे निर्मितोपचारः:
  • अमरबेल् चूर्णं तैलसहितं तुष्णीं तिलतैलं मिश्र्य लेपं निर्मातुम्।
  • एतत् लेपं प्रभावितेषु संधिषु योजयित्वा २०-३० निमेषपर्यन्तं स्थापयित्वा ततो ऊष्णेन जलेन धौतुम्। प्रतिदिनं पुनरावृत्तिं कुर्यात् संधिवेदनस्य निवारणाय।

6. प्रतिरक्षा वर्धयति

• लाभः: अमरबेल् चूर्णे प्रतिजैविकद्रव्याणि च अन्ये आवश्यकपोषकाणि च सन्ति यैः प्रतिरक्षा प्रणालीं वर्धयितुं शक्यते।
• स्वगृहे निर्मितोपचारः:
  • अमरबेल् चूर्णस्य १ चमसस्य तुष्णीजलसहितं मिश्रणं कृत्वा तदनन्तरं १ चमसस्य हरिद्राचूर्णस्य योजयेत्।
  • प्रतिदिनं प्रातःकाले एतत् मिश्रणं पानं कृत्वा प्रतिरक्षा प्रणालीं दृढीकर्तुं तथा रोगाणूनां विरुद्धं रक्षणं कर्तुं शक्यते।

7. जठरस्वास्थ्यसमर्थनम्

• लाभः: अमरबेल् चूर्णं जठरविकाराणां यथा जठरार्तिः, उदरशूलः च शमनं कर्तुं समर्थम्।
• स्वगृहे निर्मितोपचारः:
  • अमरबेल् चूर्णस्य १ चमसस्य तिक्तदधि सह मिश्रणं कर्तव्यं।
  • भोजनानन्तरं एतत् पानं कृत्वा जठरं सुधारयितुं तथा उदरशूलं निरोधयितुं शक्यते।

8. रक्तशर्करानियन्त्रणम्

• लाभः: अमरबेल् चूर्णं रक्तशर्करानियन्त्रणे साहाय्यं करोति, अतः मधुमेहिणां कृते हितकरम्।
• स्वगृहे निर्मितोपचारः:
  • अमरबेल् चूर्णस्य अर्धचमसस्य तुष्णीजलसहितं मिश्रणं कृत्वा प्रातःकाले रिक्तपेटे पानं कर्तव्यं।
  • अधिकलाभाय दालचिन्याः चूर्णस्य चूर्णस्य च एकस्मिन् मुष्टिकायाः मात्रा योजनीयः।

9. श्वसनस्वास्थ्यवर्धनम्

• लाभः: अमरबेल् चूर्णं कासः, श्वासः, तथा ब्रोंकाइटिस् इत्यादिषु श्वसनसमस्यासु शमनं कर्तुं समर्थम्।
• स्वगृहे निर्मितोपचारः:
  • अमरबेल् चूर्णस्य १ चमसस्य, मधोः, तथा तुष्णीजलस्य मिश्रणं कर्तव्यं।
  • एतत् मिश्रणं द्विवारं ददातु कण्ठं शमयितुं च श्वसनमार्गान् शुद्धीकर्तुं।

10. रोगसंघर्षः

• लाभः: अमरबेल् चूर्णे जीवाणुनाशकगुणाः सन्ति यैः विविधरोगाणां विरुद्धं सङ्घर्षः क्रियते।
• स्वगृहे निर्मितोपचारः:
  • अमरबेल् चूर्णस्य १ चमसस्य मिश्रणं तुष्णीं जलस्य एकस्मिन्पात्रे कर्तव्यं।
  • अस्मिन्समाधाने गार्गरं कृत्वा कण्ठरोगान् शमयितुं तथा जीवाणूनां प्रसारं निरोधयितुं साहाय्यम्।

सुरक्षापूर्वकाः उपायाः:

• परामर्शः: अमरबेल् चूर्णं स्वस्य दिनचर्यायाम् समाविष्टुम् आरभ्य स्वास्थ्यविशेषज्ञेन सदा परामर्शः कर्तव्यः, विशेषतः यदि गर्भिणी, स्तनपानकर्त्री वा पूर्वस्वास्थ्यसमस्या अस्ति चेत्।
• मितता: अमरबेल् चूर्णं मिततया उपयुज्य संभावितदुष्प्रभावान् परिहर्तुं प्रयत्नः कुर्यात्।

हैशटैगाः:

अमरबेल्, कुस्कुतारिफ्लेक्सा, डोड्डर्, आकाशबेल्, दैत्यकेशः, प्रेमवृक्षः, औषधीयोपचाराः, आयुर्वेदिकचिकित्सा, केशवृद्धिः, यकृत्स्वास्थ्यं, वज्रलाघवः, त्वचापरिचर्या, संयुक्तवेदनानिवारणम्, प्रतिरक्षाबलवर्धनम्, जठरस्वास्थ्यं, रक्तशर्करानियन्त्रणम्, श्वसनस्वास्थ्यं, प्राकृतिकचिकित्सा, स्वास्थ्यसूचनाः, पारम्परिकचिकित्सा