परिचयः:
अरण्ड मूलचूर्णम्, यत् एरण्ड मूलचूर्णम् अथवा रिसिनस कम्युनिस् वनस्पत्याः मूलचूर्णम् इति अपि कथ्यते, तस्य मूलतः आगतम् अस्ति। आयुर्वेदः एरण्ड मूलं वातदोषस्य समतोलने महत्वपूर्णं औषधं इति वर्णयति। एतत् दशमूलादिषु पारम्परिकसङ्ग्रहेषु व्यापकं उपयोगं लभते तथा आन्तरिकं बाह्यं च औषधोपयोगं परम्परायाम् अस्ति।
अरण्ड मूलचूर्णस्य लाभाः (फायदे):
(परम्परागत आयुर्वेदिकाः अभिप्रायाः – ब्लॉग् सुरक्षितः)
- वातसमता: वातसम्बन्धिनां विकारानां व्यवस्थापनाय सामान्यतया उपयोगः।
- बलं च जीवशक्तिः: परम्परया ऊर्जा समर्थनाय मन्यते।
- विषहरणम्: शुद्धिकारकगुणैः आयुर्वेदग्रन्थेषु उल्लिखितम्।
- बाह्यप्रयोगाः: सन्धिषु त्वचायां च लेपेषु तैलेषु च उपयोगः।
- परम्परागत उपयोगः: दशमूलस्य (दश मूलानि) अविभाज्य अङ्गम्।
अरण्ड मूलचूर्णस्य उपयोगः (परम्परागतविधयः):
- चूर्णम्: तप्तजलेन, मधुना, वा घृतेन सह ग्रहणीयम्।
- कषायः: चूर्णं जले उष्णे पाच्य सेवनाय निर्देशानुसारम्।
- बाह्यपिष्टम्: तेलैः मिश्रितं प्रभावितेषु स्थलेषु लग्नम्।
- संयुक्ताः सङ्ग्रहाः: अश्वगन्धा, बाल, वा दशमूलादीनां सह उपयोगः।
(सूचना: विशेषज्ञ आयुर्वेदाचार्यस्य मार्गदर्शनं अनिवार्यम्।)
प्रश्नोत्तराणि:
प्रश्नः १। किम् अरण्ड मूलचूर्णम्?
एतत् आयुर्वेदे उपयोगी रिसिनस कम्युनिस् इत्यस्य मूलस्य चूर्णरूपम् अस्ति।
प्रश्नः २। कथं अरण्ड तैलात् भिन्नम् अस्ति?
अरण्ड तैलं बीजानाम् अपि निष्कास्यते, यदा अरण्ड मूलं तस्य वनस्पत्याः मूलभागः अस्ति।
प्रश्नः ३। प्रतिदिनं उपयोगः कर्तव्यः वा?
आम्, किन्तु केवलं लघु, निर्दिष्टाः आयुर्वेदिक मात्राः।
प्रश्नः ४। कः दोषः तं सम्यक् करोति?
प्रथमतः वात, द्वितीयतः कफ।
प्रश्नः ५। किम् एतत् दशमूलस्य अङ्गम् अस्ति?
आम्, एरण्ड मूलं दशमूलसङ्ग्रहेषु दश मूलानि मध्ये एकम् अस्ति।
अन्यनामानि:
- अरण्ड मूलचूर्णम्
- एरण्ड मूलचूर्णम्
- अरण्ड मूलचूर्णम्
- अरण्डी मूलचूर्णम्
रिसिनस कम्युनिस् मूलचूर्णम्
0 टिप्पणयः