परिचयः - आयुर्वेदः स्वाभाविकरूपेण त्वचाविकारानां निवारणाय अनेकानि गृहिणां औषधानि प्रदत्तानि। अत्र किञ्चित् आयुर्वेदिकानि उपायानि यानि स्वस्थं त्वचां संवर्धयितुं च सामान्यानां त्वचाविकाराणां च निवारणाय उपयुक्तानि सन्ति।
नीमस्य मुखपुटिका - ताजानां नीमपत्राणां चूर्णं कृत्वा तस्य पिष्टं मुखे लग्नं कुर्यात्। नीमः जीवाणुनाशकः कवकनाशकश्च, यस्य कारणेन मुहांसि शमयितुं, शोथं न्यूनयितुं, त्वचासंसर्गरोगान् च निरोधयितुं शक्नोति।
कुम्भीरसारः - ताजातनं कुम्भीरसारं पीडितेषु स्थलेषु लग्नं कुर्यात् यत् त्वचां शीतलां च स्निग्धां च करोति। कुम्भीरसारः शीतलप्रशान्तकरः च, यस्य कारणेन सौरदाह, पित्तरागाः, शुष्कत्वं च इत्यादिषु त्वचाविकारेषु लाभदायकः।
हरिद्रामृत्तिका - हरिद्रापिष्टं अल्पं जलं वा मधुं सह मिश्र्य पिष्टं कृत्वा तद् मुखे लग्नं कुर्यात्। पञ्चादशादश मिनिटपर्यन्तं तद् स्थाप्य पश्चात् स्नानं कर्तव्यं। हरिद्रा शोथनाशकजीवाणुनाशकश्च, यस्य कारणेन मुहांसि न्यूनयितुं, छिद्राणि लघुं कर्तुं, स्वस्थं वर्णं च संवर्धयितुं शक्नोति।
चन्दनचूर्णम् - चन्दनचूर्णं गुलाबजलसहितं मिश्र्य पिष्टं कृत्वा मुखपुटिकायै लग्नं कुर्यात्। यावत् सः शुष्को न भवति तावत् स्थाप्यताम्। चन्दनः त्वचायाः शीतलप्रभावः, शोथं, रक्तस्रावं, त्वचाप्रतिक्षोभं च न्यूनयितुं समर्थः।
त्रिफलनेत्रस्नानम् - जलं उष्णं कृत्वा त्रिफलचूर्णस्य एकचषकं योजयेत्। शीतलं कृत्वा छन्नं कृत्वा नेत्रस्नानाय प्रयोजयेत्। एतत् नेत्रविकाराणां, रक्तस्रावस्य, शुष्कत्वस्य च निवारणाय उपयोगी। त्रिफलं शुद्धिकरं यत् नेत्रस्वास्थ्यं संवर्धयति।
0 टिप्पणयः