दारुहर्दस्य (भारतीयवटवृक्षस्य) पारम्परिकगृहकृतानि उपयोगानि च औषधानि

परिचयः:

दारुहरिद्रः जनपदीयाय आयुर्वेदपरम्परायाः अंशः पीढिभ्यः पीढिषु। अत्र किञ्चित् सरलानि प्रभावशालिनि परम्परागतोपयोगाः च निर्माणानि च सन्ति।

3–5 जनपदीयोपचाराः।

1. औषधीयं त्वचापिष्टम् (जनपदीयप्रयोगः)।
   – दारुहरिद्रचूर्णं गुलाबजलसन्धानं च चन्दनसहितं मिश्र्य प्राकृतिकं त्वचाप्रभाम्।
2. पाचनकाढा (परम्परागतः)।
   – दारुहरिद्रखण्डानि धन्यजीरकबीजानि च सह उष्णीकृत्य छन्नं कृत्वा तातेन पिबेत्।
3. यकृत्संरक्षणमिश्रणम्।
   – त्रिफलचूर्णेन सममात्रया संयोज्य परम्परागतं विषहरणसाहाय्यं कर्तव्यं।
4. नेत्रशुद्धिः (आयुर्वेदसन्दर्भः)।
   – दारुहरिद्रस्य कषायः बाह्यं नेत्रशुद्ध्यर्थं (पर्यवेक्षणे) उपयुज्यते।
5. औषधतैलम्:
   – तिलतेलेन दारुहरिद्रतैलं परम्परागतं त्वचास्वास्थ्यं मसाजार्थं संप्रयोगः।