संयुक्तशूलस्य च संधिवातस्य च दश आयुर्वेदिकोपचाराः काः सन्ति तथा च तान् स्वगृहे कथं कर्तुं शक्यते?

आयुर्वेदः, भारतस्य प्राचीनः चिकित्सापद्धतिः, संधिवातरोगस्य च सन्धिवेदनस्य च अनेकानि प्राकृतिकऔषधानि प्रददाति। एतानि औषधानि कतिपयेषां व्यक्तीनां कष्टनिवारणाय सहायकानि स्युः, किन्तु तानि चिकित्साविशेषज्ञस्य परामर्शस्य विकल्पाः न सन्ति। नवीनान् उपचारान् प्रयोजयितुं पूर्वं सदैव योग्येन स्वास्थ्यसेवकः परामर्शं गृह्यताम्। एते दश आयुर्वेदिकाः औषधाः संधिवातरोगस्य च सन्धिवेदनस्य च निमित्तम्।

1. हरिद्रा (Curcuma longa) च दुग्धम्: हरिद्रायाः कर्कुमिनः नामकः यौगिकः अस्ति यः सूजननिरोधकगुणैः युक्तः। एकं चमसिकं हरिद्राचूर्णं उष्णदुग्धे मिलित्वा प्रतिदिनं निद्रायाः पूर्वं पिबेत्।

2. अर्द्रक (Zingiber officinale) चायः: अर्द्रकः प्राकृतिकः सूजननिरोधकः वेदनानाशकश्च अस्ति। ताजानां अर्द्रकच्छिद्राणि जले उष्णीकृत्य अर्द्रकचायं कर्तुं शक्यते। स्वादार्थं मधुं योजयितुं शक्यते।

3. मेथी (Trigonella foenum-graecum) बीजानि: मेथीबीजानि प्रतिजैविकगुणैः परिपूर्णानि सन्ति तथा सूजननिरोधकाः। एकं चमसिकं मेथीबीजानि रात्रौ जले भिज्य स्वप्ने तानि प्रातः सेवनीयानि।

4. शलाकी (Boswellia serrata) रेजिनः: शलाकी, भारतस्य धूपवृक्षः इति ख्यातः, बोस्वेल्लिक अम्लान् वहति यैः सूजनं न्यूनं भवति। शलाकीरजिनं चूर्णरूपेण वा क्याप्सूलरूपेण आयुर्वेदिकशालासु लभ्यते।

5. अश्वगन्धा (Withania somnifera) च गुग्गुलु (Commiphora wightii): अश्वगन्धा गुग्गुलु च संयुगेण सन्धिवेदनं सूजनं च न्यूनयितुं शक्यते। एतानि औषधसुपारीषु निर्दिष्टमात्रया गृह्यताम्।

6. अरंडी (Ricinus communis) तैलमालिशा: प्रभावितसन्धौ उष्णेन अरंडीतैलेन मालिशा वेदनानाशाय रक्तसञ्चारस्य च सुधाराय सहायकः।

7. नीलगिरी (Eucalyptus globulus) तैलम्: नीलगिरीतैलस्य वेदनानाशकं च सूजननिरोधकं च प्रभावः अस्ति। नीलगिरीतैलस्य किञ्चित् बिन्दूनि नारिकेलतैलस्य सह मिश्र्य प्रभावितसन्धौ मालिशं कुर्यात्।

8. त्रिफलम् (त्रयाणां फलं संयोजनम्: अम्लकः, हरितकी, बिभीतकी): त्रिफलेण प्रतिजैविकविषाणुनाशकगुणाः च सूजननिरोधकगुणाः सन्ति। त्रिफलचूर्णं उष्णजले सह निद्रायाः पूर्वं गृह्यताम्।

9. लशुनम् (Allium sativum): लशुनस्य अपि सूजननिरोधकगुणाः सन्ति। तं कच्चं वा पक्वं भोजनस्य नियमितं अंशं कुर्वीत।

10. दालचिनी (Cinnamomum verum) चायः: दालचिनी सूजननिरोधकगुणैः प्रसिद्धा अस्ति। दालचिनीशाखां जले उष्णीकृत्य दालचिनीचायं कर्तुं शक्यते। मधुं च स्वादार्थं योजयितुं शक्यते।

स्मर, एषां औषधानां प्रति व्यक्तीनां प्रतिक्रियाः भिन्नाः स्युः, अतः तान् सावधानतया उपयुज्यन्ताम्, विशेषतः यदि भवतः किञ्चित् अन्तर्निहितस्वास्थ्यसमस्या वा औषधानां सेवनं अस्ति चेत्। सदैव योग्येन आयुर्वेदवैद्येन वा स्वास्थ्यसेवकः परामर्शं गृह्यताम् व्यक्तिगतसल्लापाय च मार्गदर्शनाय।