एतानि पादपादेन ध्यानकौशलानि यानि वात, पित्त, कफ दोषानां समतोलं कर्तुं साहाय्यं कुर्वन्ति:
- वातदोषसमतोलध्यानम्:
- शान्तं सुखदं च आसनस्थानं अन्विष्यत।
- नेत्रयोः संनिवेशं कृत्वा वर्तमानकाले विश्रान्तिं प्राप्नोतु दीर्घश्वासान् गृह्णातु।
- स्वश्वासस्य प्राकृतिकं लयम् अवलोकयन् तस्मिन् केन्द्रितः भवतु।
- भूमौ मूलानि विस्तीर्णानि कल्पयन् स्थैर्यं च दृढतां अनुभावयतु।
- मौनं स्थैर्यमन्त्रं वा पुनरुक्त्वा यथा "अहं स्थिरः केन्द्रितः च अस्मि" इति।
- चित्तं विचलितं चेत्, सौम्यतया पुनः स्वश्वासे च भूमिस्थैर्यकल्पने च ध्यानं योजयतु।
- दश-पञ्चदश मिनिटपर्यन्तं वा यावत् सुखकरं तावत् ध्यानं कुर्यात्।
- पित्तदोषसमतोलध्यानम्:
- सुखदं आसनं गृह्य नेत्रयोः संनिवेशं कृत्वा विश्रान्तिं प्राप्नोतु दीर्घश्वासान् गृह्णातु।
- प्रत्येकश्वासे शीतलं शान्तिदायकं प्रकाशं शरीरं प्रविशन्तं कल्पयतु, यः आन्तरिकं ज्वालां शमयति समतोलयति च।
- हृदयप्रदेशे केन्द्रितः करुणा प्रेम चोत्पादयन् अनुभावयतु।
- शान्तिं समतोलं च वर्धयन् मन्त्रं वा पुनरुक्त्वा यथा "अहं शान्तः समतोलः च अस्मि" इति।
- विचाराः वा विक्षेपाः उद्भवन्ति चेत्, तान् निन्दा विना स्वीकरोति सौम्यतया पुनः कल्पनायाः मन्त्रस्य च ध्यानं प्रति निर्देशयतु।
- दश-पञ्चदश मिनिटपर्यन्तं वा यावत् इच्छति तावत् ध्यानं कुर्यात्।
- कफदोषसमतोलध्यानम्:
- सुखदं आसनं गृह्य शिरोमणिं सम्यक् स्थापयित्वा नेत्रयोः संनिवेशं कृत्वा दीर्घश्वासान् गृह्णातु।
- शरीरे उष्णं प्राणवान् च ऊर्जा प्रवाहितं कल्पयतु, यः इन्द्रियाणि जाग्रयति प्राणवान् च करोति।
- नाभिप्रदेशे केन्द्रितः आन्तरिकबलं प्रेरणां च संवर्धयतु।
- शक्तिवर्धकं मन्त्रं वा पुनरुक्त्वा यथा "अहं प्राणवान् प्रेरितः च अस्मि" इति।
- चित्तं विचलितं चेत्, सौम्यतया पुनः कल्पनायाः मन्त्रस्य च ध्यानं प्रति निर्देशयतु, मन्दत्वं गुरुत्वं च त्यजतु।
- दश-पञ्चदश मिनिटपर्यन्तं वा यावत् सुखकरं तावत् ध्यानं कुर्यात्।